U bent hier

Advies Gezondheidsraad: pneumokokken vaccinatie bij ouderen

27 maart, 2018

De Gezondheidsraad heeft recent het advies uitgebracht om ouderen vanaf 60 jaar vaccinatie aan te bieden met het 23-valente pneumokokkenpolysacharidevaccin (PPV23, Pneumovax 23®) en deze vaccinatie elke 5 jaar te herhalen tot de leeftijd van 75 jaar. Deze vaccinatie voorkomt lang niet alle ziekte door pneumokokken, maar brengt ook nauwelijks risico’s met zich mee en is kosteneffectief. De staatssecretaris van VWS zal later beslissen of hij het advies van de Gezondheidsraad overneemt en hoe dit eventueel uitgevoerd gaat worden. Ouderen kunnen echter nu al op uw spreekuur komen met de vraag of zij gevaccineerd kunnen worden.

Vaccinatie van ouderen met het PPV23-vaccin zou tot een aanzienlijke afname van ziekte en sterfte door pneumokokkeninfecties moeten leiden. In meerdere Europese landen worden ouderen al met PPV23 gevaccineerd, o.a. in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.

Ziekte door pneumokokken

Dragerschap van pneumokokken komt in de bevolking veelvuldig voor, met name bij jonge kinderen. Ziekte door pneumokokken wordt vooral gezien bij ouderen en jonge kinderen. Onderscheid wordt gemaakt in niet-invasieve pneumokokkenziekte zoals otitis media, sinusitis en pneumonie en invasieve pneumokokkenziekte, wat kan leiden tot bijvoorbeeld sepsis en meningitis met hoge morbiditeit en mortaliteit. Jaarlijks komen zo’n 2.600 tot 5.600 ouderen in het ziekenhuis terecht met een pneumokokkenpneumonie en ongeveer 1.800 met invasieve pneumokokkenziekte. Gemiddeld overlijdt 15% van deze patiënten. Door vaccinatie kan dit aantal ziekenhuisopnames en sterfgevallen aanzienlijk verminderen.

Verschillende vaccins

Er zijn 90 verschillende serotypes pneumokokken, deze komen niet allemaal evenveel voor. Daarnaast zijn er twee soorten pneumokokkenvaccins, het geconjugeerde vaccin en het polysaccharide vaccin.

Kinderen worden gevaccineerd met het geconjugeerde vaccin (PCV10) via het Rijks Vaccinatie Programma. Het geconjugeerde vaccin werkt al op jonge leeftijd en geeft waarschijnlijk een langdurige bescherming tegen maximaal 13 serotypes (PCV13, Prevenar ®). De gezondheidsraad adviseert echter om ouderen vaccinatie aan te bieden met PPV23. De beschermingsduur van dit polysaccharide vaccin is weliswaar kort, maar het biedt bescherming tegen meer verschillende serotypes pneumokokken die bovendien steeds meer voorkomen. Sinds kinderen worden gevaccineerd met PCV 10 komen de tien serotypes uit dit vaccin namelijk veel minder voor.

Omdat de beschermingsduur van PPV23 vrij kort is, wordt geadviseerd om vaccinatie iedere 5 jaar te herhalen. De Gezondheidsraad stelt de bovengrens op 75 jaar, omdat de effectiviteit van vaccinatie tegen pneumokokken matig is en voor 80-plussers onvoldoende is onderzocht.

Nu al vaccineren?

Ouderen kunnen zich desgewenst nu al – op eigen kosten – laten vaccineren via de huisarts of (GGD-)vaccinatiecentrum. Voor patiënten met een sterk verhoogd risico op ernstig verloop van pneumokokkeninfectie, zoals personen met (functionele) asplenie, blijft het advies om met zowel PCV13 als PPV23 te vaccineren, waarbij eerst PCV13 wordt toegediend, ten minste twee maanden later gevolgd door PPV23, zie de richtlijn Preventie van infecties bij asplenie.

Meer informatie

Publieksinformatie is te vinden op de RIVM-website