U bent hier

NHG-Zorgmodule Leefstijl Alcohol (samenvatting)

Inhoudsopgave

 

Begrippen

Problematisch alcoholgebruik: een drinkpatroon dat lichamelijke, psychische of sociale problemen veroorzaakt en een adequate aanpak van problemen verhindert. De hoeveelheid van de alcoholinname is niet leidend voor de diagnose.

Een stoornis in het gebruik van alcohol: problematisch alcoholgebruik dat voldoet aan de DSM-5-criteria; bij 6 of meer criteria is er sprake van een ernstige stoornis.

 

Richtlijnen diagnostiek

Aankaarten

Leefstijldiagnostiek moet aansluiten bij de leefwereld van de patiënt. Alcoholproblematiek manifesteert zich in de huisartsenpraktijk vooral via indirecte signalen.

Als een patiënt bevestigt alcohol te gebruiken, vraag dan:

  • Hoe vaak drinkt u alcohol per week?

Inventariseren

Vraag de patiënt toestemming om diens alcoholgebruik te bespreken. Vraag vervolgens naar:

  • de gemiddelde alcoholconsumptie per dag, per week, per keer;
  • de hoeveelheid geconsumeerde alcohol in de voorgaande week;
  • de situaties waarin wordt gedronken: bij het eten, ’s avonds, tussendoor, bij speciale gelegenheden of op het werk.

Relevant voor de vaststelling van de ernst en aard van het alcoholgebruik zijn de vragen:

  • Welke functie speelt alcohol in het leven van de patiënt?
  • Wat houdt het alcoholgebruik in stand?

Gebruik eventueel een e-screeningsinstrument of een alcoholdagboek (zie www.thuisarts.nl).

Exploreren motivatie tot gedragsverandering

Vraag vervolgens:

  • In hoeverre zou u willen stoppen of minderen met alcoholgebruik?
  • Wat zouden voor u de drie belangrijkste redenen zijn om te stoppen of minderen? 
  • Hoe belangrijk is het voor u om het gebruik van alcohol te minderen of stoppen (geef aan op een schaal van 0-10). Vraag bij een lage score waarom de patiënt het minderen of stoppen niet/minder belangrijk vindt. 
  • Stel dat u zou besluiten te stoppen of minderen, hoe zou u dat aanpakken? Hoeveel vertrouwen heeft u erin dat het u gaat lukken (op een schaal van 0-10). Ga na waarom de patiënt zichzelf dit cijfer geeft en niet lager en wat ervoor nodig is om op een hoger cijfer te komen?

Als de patiënt op dit moment niet wil stoppen of minderen met het alcoholgebruik:

  • Vraag of u de patiënt (eventueel schriftelijk) nadere informatie mag geven over zijn alcoholgebruik.
  • Benadruk dat de patiënt altijd op een later moment op zijn alcoholgebruik mag terugkomen.

 

Evaluatie

Als de praktijkondersteuner overschrijding van het aanvaardbaar alcoholgebruik signaleert, volgt overleg met de huisarts.
De huisarts bepaalt op grond van de aard en de ernst van het alcoholgebruik of er sprake is van problematisch alcoholgebruik of een DSM-5-stoornis in het gebruik van alcohol.

 

Richtlijnen beleid

De eigen verantwoordelijkheid, wensen en motivatie van de patiënt zijn het uitgangspunt voor de behandeling.

Ga samen met de patiënt na welk zorgprofiel het meest passend is op grond van diens:

  • zelfmanagementvaardigheden;
  • aard en ernst van de problematiek;
  • ervaringen met eerdere stop- of minderpogingen;
  • voorkeuren.

Zorgprofiel

Inhoud

Betrokken zorgverleners

1. Zelfmanagement
  • Voorkeur patiënt
  • Voldoende zelfmanagement-
    vaardigheden
  • Geen
  • eventueel vervolgafspraak
2. Advisering over aanvaardbaar alcoholgebruik
  • Bij klachten en aandoeningen die verband kunnen houden met of een verhoogd risico geven op overmatig alcoholgebruik
  • Bij een verhoogd risico op schadelijke effecten van alcohol
  • Adviseer over:
    - schadelijke effecten van alcohol
    - aanvaardbaar alcoholgebruik in de situatie van de patiënt
  • Sluit aan bij de klachten en de leefwereld van de patiënt
  • Huisarts
  • Praktijkondersteuner somatiek en ggz
  • Diëtist
  • Vervolgafspraken in samenspraak met de patiënt
  • Indien < 3 mnd geen effect:
    doorstroming naar volgend zorgprofiel
3. Ondersteunende gesprekken
  • Problematisch alcoholgebruik > 3 mnd
  • Lichte of matige stoornis in het alcoholgebruik
  • Geef voorlichting over aanvaardbaar alcoholgebruik en gezondheidsrisico's
  • Geef feedback op overmatig alcoholgebruik
  • Bespreek de functie van alcoholgebruik
  • Geef advies/opties voor gedragsverandering
  • Bespreek de mogelijkheden tot verandering van het alcoholgebruik. Bespreekde keuze minder/niet te drinken, hoogrisicosituaties en gedragsalternatieven
  • Geef vitaminesuppletie
  • Huisarts
  • Praktijkondersteuner ggz
  • Diëtist
  • Bij onvoldoende effect: doorstroming naar volgend zorgprofiel
4. Behandeling in de generalistische basis-ggz
  • Ondersteunde gesprekken niet mogelijk of niet effectief
  • Ernstige stoornis in het alcoholgebruik

 

  • Motiverende gespreksvoering
  • Kortdurend, middellang, intensief en chronisch
  • Vitaminesuppletie
  • Eventueel terugvalpreventie
  • Generalistische basis-ggz
    (o.a. GZ-/eerstelijnspsycholoog en verslavingszorg)
  • Eventueel medicamenteuze behandeling door de huisarts
5. Behandeling in de gespecialiseerde ggz
  • Hoogrisicopatiënten: gevaar voor verwaarlozing, decompensatie, geweld, kindermishandeling of automutilatie
  • Complexe situaties: ingewikkelde comorbiditeit of somatische, psychosociale, persoonlijkheids- en omgevingsproblemen
  • Motiverende gespreksvoering
  • Multidisciplinaire behandeling
  • Eventueel rehabilitatie
  • Eventueel (klinische) detoxificatie/ /terugvalpreventie
  • Vitaminesuppletie
  • Gespecialiseerde ggz/ verslavingszorg