U bent hier

Tuberculose en Oekraïense vluchtelingen

In Nederland zijn inmiddels duizenden vluchtelingen uit Oekraïne gearriveerd. Door deze vluchtelingenstroom ontstaan er diverse infectieziekterisico’s, zoals tubercolose. 

Belangrijkste aandachtspunten 

  • Houd rekening met risico op voorkomen van (multiresistente) tuberculose bij vluchtelingen uit Oekraïne.  
  • Verwijs zo nodig laagdrempelig naar de GGD (afdeling tuberculosebestrijding) voor diagnostiek op tuberculose bij vluchtelingen met klachten die passen bij tuberculose (hoestklachten > 2 weken, gewichtsverlies, nachtzweten en koorts). 

Achtergrondinformatie  

Volgens schattingen van de WHO had Oekraïne in 2020 een tuberculose-incidentie van 73 per 100.000. Naar schatting heeft 20% van de nieuwe tuberculosepatiënten en 33% van de patiënten die eerder voor tuberculose zijn behandeld, een resistente vorm van tuberculose in Oekraïne (bron: www.tbc-online.nl). 

Tuberculose komt minder vaak voor bij vrouwen en kinderen (welke nu voornamelijk naar Europa zijn gevlucht). Volgens de WHO werd in 2020 in Oekraïne 29% van de diagnoses gesteld bij vrouwen (≥ 15 jaar) en 2% bij kinderen (0-14 jaar). 

Vaccinatieschema 

Vaccinatie tegen tuberculose is mogelijk met het BCG-vaccin, dit is een levend verzwakt vaccin. De beschermingsgraad na vaccinatie loopt uiteen in onderzoeken, maar is geen 100%.  

In Nederland worden enkel risicogroepen gevaccineerd of reizigers die afreizen naar een land met een hoge incidentie. In Oekraïne is het BCG-vaccin onderdeel van het landelijke vaccinatieprogramma.  

Verwekker 

Tuberculose wordt veroorzaakt door bacteriën van het Mycobacterium tuberculosis complex (tuberkelbacterie). Nadat bacteriën zijn ingeademd en de alveoli hebben bereikt, worden deze in de longen gefagocyteerd door de alveolaire macrofaag. De bacteriën worden in eerste instantie naar de regionale lymfeklier versleept (= primair complex). Daarnaast kan inzaaiing van andere organen via lymfe- en bloedvaten plaatsvinden. 

De incubatietijd bedraagt 8 weken tot levenslang. Na een infectie wordt ongeveer 10% van de mensen ziek: 60% in de eerste 2 jaar en 40% na een langere periode (soms tientallen jaren).  

Klinisch beeld  

De primaire infectie veroorzaakt meestal geen klachten. Soms ontstaat in aansluiting aan de primaire infectie een primotuberculose met zichtbare afwijkingen op een thoraxfoto (longhaard of lymfklier). Hierna kan de tuberculose zich, indien onbehandeld, verder verspreiden door de gehele long(en) en symptomen veroorzaken. Zoals algemene verschijnselen (koorts, moeheid, vermagering, subfebriele temperatuur en nachtzweten) en/of symptomen veroorzaakt door de lokalisatie (zoals langdurig hoesten, al of niet met bloedbijmenging). 

Als hematogene of lymfogene verspreiding plaatsvindt, kan onder andere een meningitis of pleuritis ontstaan, waar patiënten ernstig ziek van kunnen worden 

Postprimaire tuberculose kan zich zowel in de longen (pulmonaal) als buiten de longen (extrapulmonaal) manifesteren. Indien zich longhaarden ontwikkelen en deze doorbreken in de lagere luchtwegen, dan spreekt men van open tuberculose. 

Transmissie 

Transmissie vindt in principe plaats via aerosolen, die bijvoorbeeld vrijkomen bij hoesten of praten. In uitzonderingsgevallen vindt besmetting plaats via een wondje en direct contact met een besmet voorwerp. Besmetting met Mycobacterium bovis komt door het drinken van ongepasteuriseerde besmette melk. De beoordeling van de besmettelijke periode is aan de deskundigheid van de behandelend arts, maar start in principe bij het begin van de hoestklachten. Gemiddeld is een patiënt na 2 weken adequate behandeling niet meer besmettelijk. Extrapulmonale tuberculose is vrijwel nooit besmettelijk. 

Diagnostiek 

Vluchtelingen uit Oekraïne worden niet gescreend op tuberculose. Het aantal meldingen van tuberculose onder vluchtelingen uit Oekraïne wordt de komende maanden door het RIVM gemonitord , zodat het screeningsbeleid eventueel kan worden aangepast. 

Diagnostiek van actieve ziekte 

Verwijs vluchtelingen uit Oekraïne laagdrempelig naar de GGD (afdeling tuberculosebestrijding) voor diagnostiek op tuberculose indien zij \ klachten hebben die hierbij passen (hoestklachten > 2 weken, gewichtsverlies, nachtzweten en koorts). 

Meldplicht 

Tuberculose is een meldingsplichtige ziekte groep B1. Laboratorium en behandelend arts dienen te melden binnen 1 werkdag aan de GGD. 

Meer informatie vindt u in de LCI richtlijn tuberculose (rivm.nl).