U bent hier

Herziene ABCDE-kaart voor huisartsen: onderbouwing en implementatie

De werkgroep evalueert regelmatig de tekst van het kaartje. Hieronder vindt u de link naar de versie-2016 van het ABCDE-kaartje.

Aanleiding

Huisartsopleiding Nederland, NHG en SBOH hebben eind 2011 geconstateerd dat de bestaande ABCDE-methode voor huisartsen niet meer aansloot bij de ABCDE-methode die door de huisartsopleiding in het onderwijs aan aios en huisartsopleiders gebruikt wordt. Partijen constateerden dat dit een ongewenste situatie is. Zij hebben vervolgens een werkgroep ingesteld met als opdracht de ABCDE-methode voor huisartsen te actualiseren.  De geactualiseerde methode moet bruikbaar zijn in de huisartsopleiding en in de praktijk voor alle huisartsen. De methode dient aan te sluiten bij nationale en internationale standaarden en bij de ABCDE-methode die in ziekenhuizen wordt gehanteerd. De geactualiseerde methode hoort uniform te zijn en gebruikt te kunnen worden in de 1e en 2e lijn. Huisartsopleiding Nederland, NHG en SBOH hebben daartoe een samenwerkingsovereenkomst opgesteld, waarin tevens werd vastgesteld welke expertise in de werkgroep diende te worden ingebracht.

Werkgroep

Vanuit Huisartsopleiding Nederland zijn vanuit de inhoudscommissie STARtclass drie vertegenwoordigers benoemd, te weten:

  • dr. H.M. Pieters, huisarts en lid van de inhoudscommissie, voorzitter.
  • F. Rutten, anesthesioloog en voorzitter van de inhoudscommissie;
  • dr. D. J. Versluis, intensivist en lid van de inhoudscommissie;

Vanuit het NHG zijn drie  huisartsen met het aandachtgebied Acute Zorg benoemd, te weten:

  • P. Mout
  • C. R. Drijver, voorzitter redactieraad NTS;
  • J.M. Kruyswijk, senior wetenschappelijk medewerker  NHG.

De werkgroep werd ambtelijk ondersteund door drs. A.A.M. van der Laan, senior beleidsmedewerker SBOH.

Onderbouwing

De ABCDE-methodiek is een werkwijze waarbij hulp wordt verleend volgens het principe "treat first what kills first". Met andere woorden: eerst de primaire (levensbedreigende) en vervolgens de secundaire c.q. tertiaire (niet-direct dan wel niet-levensbedreigende) letsels en stoornissen. Deze handelswijze heeft belangrijke voordelen daar er - naast een duidelijke houvast - door het volgen van deze methodiek doorgaans alle letsels en stoornissen kunnen worden onderkend en behandeld. De ABCDE-methodiek is in 1976 ontwikkeld in Amerika en wordt wereldwijd toegepast. In Nederland werken SEH-afdelingen van ziekenhuizen, de ambulancezorgverlening, de brandweer en defensie al langere tijd met deze methodiek.

A – airway:  beoordeeld wordt of de lucht-/ademweg vrij is; zo nodig moet deze vrijgemaakt worden. CWK-controle

B – breathing:  zijn er symptomen van een bedreigde oxygenatie/gaswisseling? Is er een indruk van de zuurstofsaturatie? Is toediening van zuurstof nodig? Moet er beademing worden toegepast, al of niet met gebruik van hulpmiddelen?

C – circulation:  zijn er symptomen van een bedreigde circulatie? Wat zijn de eventuele oorzaken? Zijn er bloedingen?

D – disabilities: is er een bewustzijnsstoornis en/of andere acute neurologische symptomen? Bij de objectivering van storingen in het bewustzijn wordt gebruik gemaakt van de Glasgow Coma Scale.

E – exposure/environnement: is de lichaamstemperatuur gestoord en wat is daarvan de oorzaak? Hebben omgevingsfactoren daarop invloed gehad (zoals koud water bij dreigende verdrinking)?  Denk ook aan koolmonoxide / de omgeving van de patiënt.

De ABCDE-systematiek wordt toegepast in de ATLS (Advanced Trauma Life Support). Er is geen evidence dat de ATLS-training effect zou hebben op de overlevingskansen van slachtoffers, maar er is wel enige evidence dat ATLS-training de kennis verbetert van wat men moet doen in spoedsituaties.   “After 3 decades of teaching, practice and implementation of ATLS worldwide one should intuitively perceive that the evidence for the effect of ATLS teaching on the improved management of the injured patient be well established. Fact is, besides a few studies demonstrating the effect on process of care by mandatory implementation of ATLS training, and studies investigating the effect of having ATLS skills in a simulation environment, very little "real-world" evidence exists on the true effect on trauma mortality per se. In a systematic review  comparing effectiveness of hospitals with an ATLS-trained trauma response system versus hospitals without such a response system in reducing mortality and morbidity following trauma, the authors found no clear evidence that ATLS training (or similar) impacts on the outcome for victims of trauma. However, there is some evidence that educational initiatives improve knowledge of what to do in emergency situations [16]. Further, there is no evidence that trauma management systems incorporating ATLS training impact positively on outcome . Future research should concentrate on the evaluation of trauma systems incorporating ATLS, both within hospitals and at the health system level, by using rigorous research designs.” (Three decades (1978–2008) of Advanced Trauma Life Support (ATLS™) practice revised and evidence revisited, by Kjetil Søreide)

Product

Van het herziene ABCDE-schema is een samenvattingskaart gemaakt, en een wat uitvoeriger werkdocument. De samenvattingskaart wordt aan alle cursisten van de STARtclass uitgereikt en meegezonden met Huisarts & Wetenschap.

Op ABCDE-kaart staat als eerste de Algemene benadering. De Algemene benadering houdt in dat allereerst de vraag beantwoord wordt of de situatie veilig is voor de hulpverlener, onmiddellijk gevolgd door de vraag of men al dan niet moet reanimeren.

  • Geen bewustzijn, geen ademhaling => reanimeren.
  • Wel ademhaling → ABCDE-methodiek toepassen.

De ABCDE-systematiek start met de primary assessment, waarin naar het toestandbeeld wordt gekeken. Pas na de re-assessment (conclusie en herbeoordeling ABCDE) komt de secondary assessment aan bod, die zich richt op de diagnose.

Op de ABCDE-kaart voor huisartsen staan de interventies aangegeven die de huisarts kan verrichten. De werkgroep is er daarbij vanuit gegaan dat de basale vaardigheden bekend mogen worden verondersteld en heeft alleen die handelingen opgenomen die voor de acute bepaling belangrijk zijn. In het blauw staan de interventies aangegeven die alleen in de ambulance en op de SEH kunnen worden verricht. Deze interventies zijn van belang voor de aios tijdens hun klinische stage op de SEH. Bovendien kan informatie over de behandelmogelijkheden in gespecialiseerde settings de huisarts ondersteunen in de besluitvorming.

In het werkdocument worden de te verrichten handelingen onderscheiden naar plaats van contact: huisartsenpraktijk, huisartsenpost en SEH/Ambulance.

Onderwijsmaterialen

Bestaande cursusmaterialen worden waar mogelijk aangepast aan de herziene systematiek. Er wordt gewerkt aan een e-learning en aan een game, die, zodra gereed, via de digitale leeromgeving van het NHG worden aangeboden. Er is een ABCDE-spoedboekje beschikbaar, als papieren en als e-book. (Hiermee vervalt automatisch de ABCDE-cursus die het NHG tot nu toe heeft aangeboden) Naast de al bestaande cursussen via STARtclass zullen ook andere aanbieders van cursussen hun cursussen aanpassen.

Evaluatie en herziening

Medio 2013 heeft de werkgroep ervaringen van gebruikers besproken en de inhoud van het kaartje op enkele punten aangepast. Hieronder vindt u de link naar versie-2013 van het ABCDE-kaartje. 

Download ABCDE-schema