Digizo.nu is een programma dat zich richt op het breed opschalen van bewezen digitale en hybride (zorg)processen met een toevoegende waarde voor zorgverleners, patiënten, cliënten en burgers. Digizo.nu is opgericht door 14 partijen die het Integraal Zorgakkoord (IZA) hebben getekend en is sectorbreed actief, inclusief sociaal domein. Het NHG is geen IZA-lid maar kiest er wel voor om zich inhoudelijk te verbinden aan het platform. Hiermee willen we huisartsen zelf de kans geven om de juiste afweging te kunnen maken voor het gebruik van digitale toepassingen. 

Digizo.nu onderzoekt processen waar digitale toepassingen een onderdeel van zijn, en die naar verwachting de zorg toegankelijker maken en de werkdruk van zorgverleners verlagen. Digizo.nu toetst de toepassingen, onderzoekt de toegevoegde waarde van het proces (literatuuronderzoek), waarna gekeken wordt naar de implementatie en eventuele knelpunten voor opschaling. Op de website Digizo.nu is hier meer informatie over te vinden.

Gebruik in de praktijk

Spraakgestuurde rapportage maakt het mogelijk om het gesprek tussen zorgverlener en patiënt tijdens een consult samen te vatten. Het consult wordt opgenomen met een microfoon en de geluidsopname wordt in real-time omgezet naar een uitgewerkte tekst (transcript) met behulp van een spraakherkenningsmodel. Na de transcriptie genereert een Large Language Model (LLM) automatisch een samenvatting van het gesprek. Deze samenvatting wordt weergegeven volgens de methode SOEP (Subjectief, Objectief, Evaluatie, Plan), zodat de verslaglegging consistent aansluit bij het Huisartsen Informatie Systeem (HIS).

Na deze automatische verwerking controleert de zorgverlener de samenvatting vervolgens op volledigheid en juistheid, en past deze eventueel aan en/of vult aan. Na akkoord wordt de rapportage definitief opgeslagen in het HIS. Afhankelijk van de technische koppeling met het HIS, wordt de gegenereerde samenvatting óf handmatig door de huisarts in de juiste velden van het HIS gekopieerd, óf automatisch geïntegreerd in de juiste velden.

Het is belangrijk dat de patiënt vooraf is geïnformeerd over het gebruik van spraakgestuurde rapportage bij het consult, bijvoorbeeld door informatie in de wachtkamer, op de website of in een nieuwsbrief.

Welke toepassing is geschikt?

Er zijn meerdere spraakgestuurde rapportage-toepassingen (applicaties) beschikbaar voor gebruik binnen de huisartsenzorg. Welke toepassing geschikt is, hangt af van de praktijksituatie, de ICT-infrastructuur en de individuele voorkeuren van medewerkers en patiënten. We zien regelmatig dat regio-organisaties een rol spelen bij de keuze voor een toepassing, bijvoorbeeld door een keuze te faciliteren namens de regio. Digizo.nu reikt informatie aan over de resultaten van toetsing van digitale toepassingen. Hiervoor is een toetsingsleidraad ontwikkeld waarin verschillende onderwerpen zijn opgenomen, zoals certificering, Medical Device Regulation (MDR), gebruiksvriendelijkheid, interoperabiliteit en privacy. Deze informatie is een goed beginpunt om in de praktijk te beoordelen of een toepassing voldoet aan de eigen kwaliteitsnormen, zoals patiëntveiligheid, persoonsgerichtheid en effectiviteit.

Al dan niet bewezen meerwaarde

Digizo.nu heeft een waardebepaling uitgevoerd naar spraakgestuurde rapportage in de huisartsenzorg, op basis van literatuuronderzoek naar de waarde en de impact op de praktijk. Op beperkte schaal is gekeken naar het gebruik van spraakgestuurde rapportage in de praktijk.

Als Digizo.nu een zorgproces bij gaat onderzoeken, is de eerste stap het verkennen van de huidige werkwijze en de nieuwe werkwijze met een toepassing. In de nieuwe werkwijze is sprake van hybride zorg: een combinatie van digitale en niet-digitale zorg.

Samen met de deelnemende partijen wordt vervolgens een meetplan opgesteld. In dit meetplan kiest men welke onderdelen van de zorg het meest belangrijk zijn, met nadruk op kwaliteit en toegankelijkheid. Daarna bepalen de partijen samen welke onderdelen prioriteit krijgen. Het meetplan legt vast wat noodzakelijk is en wenselijk, wat eventueel kan en wat niet nodig is. Deze prioritering helpt bij het beoordelen van de gevonden literatuur.

Daarna voeren onafhankelijke onderzoekers een uitgebreid literatuuronderzoek uit. De resultaten worden vergeleken met de prioriteiten uit het meetplan. Hieruit wordt duidelijk wat al bekend is en waar nog kennis ontbreekt. Deze informatie helpt bij de besluitvorming over eventuele verdere opschaling van spraakgestuurde rapportage in de praktijk.

Resultaten waardebepaling

De literatuur laat zien dat spraakgestuurde rapportage duidelijke potentie heeft, maar nog wel beperkingen kent. De kwaliteit van de gegenereerde samenvatting is wisselend: die wordt soms gelijkwaardig of beter beoordeeld dan handmatige verslaglegging, maar vereist vaak nog correctie om voldoende specifiek te zijn. De prestaties verschillen per toepassing en situatie.

Zorgverleners staan overwegend positief tegenover een spraakgestuurde rapportagetoepassing, omdat zij deze gebruiksvriendelijk vinden en bijdragend aan vermindering van administratieve lasten, tijdsbesparing bij verslaglegging en een lagere cognitieve belasting. Dit vertaalt zich in een lagere werkdruk, minder burn-outklachten en meer werkplezier. Daarnaast ondersteunt spraakgestuurde rapportage een betere focus op het consult en versterkt het de kwaliteit van de interactie met patiënten. Het gebruik van spraakgestuurde rapportagetoepassingen bleek niet in alle situaties mogelijk of praktisch, zoals bij korte consulten, psychosociale problemen of een taalbarrière.

Patiënten zijn over het algemeen positief over het gebruik van spraakgestuurde rapportagetoepassingen en ervaren consulten vaak als persoonlijker, omdat de zorgverlener meer aandacht voor hen heeft. Privacy en toestemming zijn wel aandachtspunten, vooral bij gevoelige onderwerpen, maar deze zorgen lijken beperkt dankzij het bestaande vertrouwen in de zorgverlener.

Tot slot ontbreekt onderzoek naar de begrijpelijkheid van rapportage voor zowel patiënten als zorgverleners. Een belangrijke beperking van het literatuuronderzoek is dat de meeste studies buiten de Nederlandse setting zijn uitgevoerd, ongeveer de helft van onvoldoende methodologische kwaliteit was en dat in veel onderzoeken zowel medisch specialisten als huisartsen geïncludeerd waren.

Uit een beperkt aantal geïnterviewde zorgverleners uit de praktijk kwam naar voren dat spraakgestuurde rapportage tijd bespaart, de focus op de patiënt vergroot en bijdraagt aan het werkplezier. De implementatie wordt als relatief eenvoudig ervaren, maar succesvol gebruik is afhankelijk van een goede integratie met het HIS, de kwaliteit van de transcripties en de bereidheid van zorgverleners om hun werkwijze aan te passen. Voor brede opschaling is vooral aandacht nodig voor technische integratie met het HIS of overige systemen zoals telefonie, training en personalisatie van instellingen van de toepassing. Daarnaast is kennisdeling tussen praktijken en het aanwijzen van kartrekkers binnen praktijken nodig voor een goede implementatie.

Het rapport over spraakgestuurde rapportage-toepassingen in de dagpraktijk is te vinden op de website van Digizo.nu.

Hoe nu verder?

Samengevat zijn de verwachtingen hoog en is het beschikbare bewijs voorzichtig positief. Om beter onderbouwde uitspraken te kunnen doen voor de Nederlandse setting is aanvullend onderzoek noodzakelijk. Dit vervolgonderzoek is inmiddels gestart, waardoor er naar verwachting op korte termijn meer relevante inzichten beschikbaar zullen zijn voor de Nederlandse huisartsenzorg.

Meer informatie