U bent hier

Overspanning en burn-out

Cluster: 
P. Psychische problemen
Status: 
Actueel - 2018

M110

Overspanning en burn-out M110 (Eerste versie 2018)

BegrippenNaar de tekst van de NHG-Standaard

Overspanning: aanwezigheid van de volgende vier criteria:

  • spanningsklachten: ten minste drie van de volgende klachten: moeheid, gestoorde/onrustige slaap, prikkelbaarheid, niet tegen drukte/lawaai kunnen, labiliteit, piekeren, gejaagd gevoel, concentratieproblemen/vergeetachtigheid;
  • controleverlies: gevoelens van controleverlies en/of machteloosheid;
  • disfunctioneren: significante beperkingen in het beroepsmatig en/of sociaal functioneren;
  • bovengenoemde drie verschijnselen zijn niet uitsluitend het gevolg van een psychiatrische stoornis.

Burn-out: overspanning waarbij de klachten minstens zes maanden aanwezig zijn en moeheid en uitputting op de voorgrond staan.

Richtlijnen diagnostiekNaar de tekst van de NHG-Standaard

AnamneseNaar de tekst van de NHG-Standaard

Vraag naar:

  • oorzaak/aanleiding en duur van de klacht(en);
  • moeheid, slaapproblemen, prikkelbaarheid, niet tegen drukte/lawaai kunnen, labiliteit, piekeren (waarover?), gejaagd gevoel, concentratieproblemen, gevoelens van controleverlies en/of machteloosheid;
  • somberheid of angst: welke klacht was er eerder (angst, somberheid of spanningsklachten); suïcidale gedachten/plannen;
  • beperkingen in sociaal en beroepsmatig functioneren en werkverzuim;
  • onderhoudende factoren, zoals huisvestings- en financiële problemen, gebruik van alcohol en drugs;
  • coping: wat heeft de patiënt zelf gedaan om de klachten te verminderen;
  • eerdere vergelijkbare klachten en behandelingen.

Lichamelijk en aanvullend onderzoekNaar de tekst van de NHG-Standaard

Niet geïndiceerd.

Evaluatie en gezamenlijke probleemdefinitieNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Ga na of de klachten passen bij overspanning of burn-out (zie Begrippen).
  • Houd differentieeldiagnostisch rekening met: depressie, angststoornis, problematisch alcoholgebruik (zie de desbetreffende NHG-Standaarden), persoonlijkheidsproblematiek.

Richtlijnen beleidNaar de tekst van de NHG-Standaard

VoorlichtingNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Overspanning is het gevolg van overbelasting door stressgevende omstandigheden waardoor iemand niet meer in staat is stress te hanteren, met controleverlies en disfunctioneren als gevolg.
  • Lichamelijke klachten kunnen het gevolg zijn van de overspanning.
  • Overspanning komt regelmatig voor en is doorgaans van voorbijgaande aard.
  • Het volledige herstelproces duurt vaak enkele maanden (bij burn-out langer).
  • Behandeling is gericht op het hervinden van het evenwicht tussen draaglast en draagkracht.

Niet-medicamenteuze behandelingNaar de tekst van de NHG-Standaard

Het herstelproces bestaat uit drie fasen. Geef de patiënt per fase concrete taken.

Crisisfase (gemiddeld 3 weken)

Hersteltaken: acceptatie, rust/ontspanning en dagstructurering

  • Adviseer regelmatig afwisselend activerende en ontspannende activiteiten.
  • Behoud of aanbrengen van structuur in dagelijkse activiteiten is wenselijk.
  • Adviseer de werkende patiënt die reeds verzuimt de verzuimperiode te beperken en degene die niet verzuimt (gedeeltelijk) te blijven participeren.
  • Eventueel aanvullend: praatadviezen, schrijf- en piekeropdrachten, ontspanningsoefeningen.

Probleem- en oplossingsfase (gemiddeld 3-6 weken)

Hersteltaken: in kaart brengen van problemen en oplossingsrichtingen

  • Bespreek welke problemen een rol spelen, hoe beïnvloedbaar ze zijn en wat er moet gebeuren/veranderen.
  • Bespreek mogelijke oplossingen: wenselijkheid, haalbaarheid, toepasbaarheid.
  • Bespreek de aanpak in vergelijkbare situaties waarbij de coping wel goed ging.
  • Help bij het benoemen en bewust worden van persoonlijke kracht en energiebronnen.
  • Stimuleer de werkende patiënt de problematiek te bespreken met de werkgever en bedrijfsarts.
  • Motiveer bij een arbeidsconflict om dit op de werkplek op te lossen.
  • Eventueel aanvullend: opstellen problemen-/oplossingenlijst, fysieke activiteit, mindfulness.

Toepassingsfase (gemiddeld 6 weken)

Hersteltaken: toepassen van oplossingen en weer oppakken van rollen en taken

  • Stimuleer inzichten en vaardigheden in praktijksituaties toe te passen en het functioneren in de diverse rollen te hernemen (thuis, werk, sociaal).
  • Start toepassing van eenvoudige oplossingen; het slagen hiervan leidt tot positieve ervaringen.
  • Voorkom langdurig werkverzuim.

Medicamenteuze behandelingNaar de tekst van de NHG-Standaard

Niet geïndiceerd. Tijdens crisisfase eventueel maximaal twee weken symptoombehandeling.

ControlesNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Eerste controle in de crisisfase na een tot twee weken, daarna om de drie tot vier weken tot herstel.
  • Stel steeds vast in welke fase de patiënt zich bevindt en beoordeel aan de hand daarvan het herstelproces.

Bij stagnatie herstel

  • Ga na of aanwezige stressfactoren niet aan bod zijn gekomen en/of er nieuwe dingen spelen.
  • Ga na of somatische oorzaken of psychische stoornissen voldoende zijn uitgesloten.
  • Overleg (na toestemming van de patiënt) met de bedrijfsarts over werkgerelateerde factoren.
  • Start, afhankelijk van de mate van disfunctioneren en lijdensdruk, aanvullende interventie in de huisartsenpraktijk, zie bijlage standaard, of verwijs, zie Verwijzing.

VerwijzingNaar de tekst van de NHG-Standaard

Naar ggz of verslavingszorg bij:

  • stagnatie herstelproces zonder heldere verklaring, stagnatie langer dan drie tot zes weken of ernstig disfunctioneren en lijdensdruk;
  • (vermoeden van) psychiatrische (co)morbiditeit.

Naar bedrijfsarts bij:

  • arbeidsconflict of werkgerelateerde factoren die het herstel en/of werkhervatting belemmeren.

Naar algemeen of bedrijfsmaatschappelijk werk of Centrum Jeugd en Gezin (sociaal wijkteam) bij:

  • vragen op het gebied van welzijn (financieel, huisvesting) en jeugdzorg.