U bent hier

Otitis media acuta bij kinderen

Cluster: 
H. Oren
Status: 
Actueel - 2014

M09

Otitis media acuta bij kinderen M09 (december 2014)

Richtlijnen diagnostiekNaar de tekst van de NHG-Standaard

Overweeg otitis media acuta (OMA) bij acuut ontstane oorpijn en bij een loopoor. Bij zuigelingen en peuters ook bij algemene symptomen (zie Anamnese), ook als aanwijzingen voor oorpijn of een loopoor ontbreken.

AnamneseNaar de tekst van de NHG-Standaard

Vraag naar:

  • oorpijn, loopoor, gehoorverlies; enkel- of dubbelzijdig voorkomen van deze klachten;
  • algemene symptomen: koorts, prikkelbaarheid, nachtelijke onrust, buikpijn, braken, diarree, slecht eten of drinken, sufheid;
  • klachten van een bovensteluchtweginfectie (hoesten, neusverkoudheid, keelpijn);
  • ernst, duur en beloop van de klachten;
  • eerdere episoden van oorontsteking in de afgelopen twaalf maanden;
  • aanwezigheid van trommelvliesbuisjes.

Ga risicofactoren voor complicaties na:

  • leeftijd jonger dan zes maanden;
  • anatomische afwijkingen in kno-gebied (zoals bij syndroom van Down of palatoschisis);
  • ooroperaties in de voorgeschiedenis (uitgezonderd trommelvliesbuisjes);
  • gecompromitteerd immuunsysteem.

Lichamelijk onderzoekNaar de tekst van de NHG-Standaard

Inspecteer beide trommelvliezen (verwijder zo nodig cerumen of débris, niet uitspuiten) en let op:

  • aspect trommelvlies: kleur, vaatinjectie, al dan niet doorschijnend;
  • stand trommelvlies: normaal, bomberend of ingetrokken;
  • loopoor, trommelvliesperforatie, aanwezigheid trommelvliesbuisjes.

Let bij een kind dat een zieke indruk maakt of bij risicofactoren voor complicaties op aanwijzingen voor:

  • mastoïditis (drukpijnlijk mastoïd, afstaand oor);
  • meningitis (verminderd bewustzijn, nekstijfheid, hoofdpijn).

EvaluatieNaar de tekst van de NHG-Standaard

Alarmsymptomen:

  • kind jonger dan een maand met koorts;
  • ernstig ziek kind (sufheid, minder dan de helft drinken, snelle achteruitgang);
  • vermoeden van meningitis;
  • vermoeden van mastoïditis.

Stel de diagnose OMA bij acuut ontstane oorpijn en/of ziekzijn (bijvoorbeeld koorts), en één van de volgende verschijnselen:

  • rood, bomberend en/of niet-doorschijnend trommelvlies;
  • duidelijk links-rechtsverschil in roodheid trommelvlies;
  • kort bestaand loopoor via trommelvliesperforatie of via trommelvliesbuisje.

Richtlijnen beleidNaar de tekst van de NHG-Standaard

VoorlichtingNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Bij 80% van de kinderen van 2 jaar en ouder gaan de ergste klachten zonder antibiotica binnen 2 tot 3 dagen over en is controle niet nodig. Bij kinderen jonger dan 2 jaar kunnen de klachten langer duren.
  • Instrueer de ouders contact op te nemen als de symptomen niet binnen 3 dagen verbeteren, of eerder als het kind zieker wordt.
  • Soms ontstaat een loopoor via een spontane trommelvliesperforatie; de otorroe stopt meestal spontaan binnen één week.
  • Raad zwemmen af bij een loopoor of een droge trommelvliesperforatie.
  • Tijdens en na een OMA kan het kind slecht horen door vochtophoping achter het trommelvlies. Dit verdwijnt meestal spontaan in enkele weken tot maanden. Zie de NHG-standaard Otitis media met effusie.

Medicamenteuze behandelingNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Antibiotica hebben geen belangrijke invloed op duur en ernst van de klachten. Bij kinderen jonger dan 2 jaar met dubbelzijdige OMA en bij een loopoor dat vlot na het begin van de OMA is ontstaan kunnen orale antibiotica de duur van pijn en koorts wel bekorten.
  • Adviseer altijd adequate pijnstilling. Eerste keus is paracetamol, bij onvoldoende resultaat mag paracetamol vervangen worden door ibuprofen bij kinderen ouder dan 1 jaar (doseringen zie [tabellen]). Adviseer de pijnstilling op vaste tijden te geven.
  • Schrijf géén decongestieve neusspray of -druppels voor.
  • Geef een oraal antibioticum bij:
    • risicofactoren voor complicaties (zie Anamnese);
    • een kind met OMA en forse algemene ziekteverschijnselen.
  • Overweeg een oraal antibioticum bij kinderen:
    • jonger dan 2 jaar met dubbelzijdige OMA;
    • die al bij eerste presentatie een loopoor hebben in combinatie met koorts en/of pijn.
    • Antibioticum van eerste keus is amoxicilline gedurende 7 dagen. Bij contra-indicatie voor amoxicilline: cotrimoxazol gedurende 5-7 dagen.
    • Instrueer ouders terug te komen bij uitblijven van verbetering 48 uur na start antibioticum. Geef dan amoxicilline/clavulaanzuur gedurende 7 dagen of verwijs het kind.
    • Geef bij een loopoor via een trommelvliesbuisje oordruppels met een combinatie van hydrocortisonacetaat 10 mg/ml, bacitracine 500 IE/ml, colistinepentanatriummesilaat 250.000 IE/ml, 3 dd 5 druppels gedurende maximaal 14 dagen. Staak de toediening 24 uur nadat het oor schoon en droog is bij het ontwaken.

ControleNaar de tekst van de NHG-Standaard

Controles zijn niet nodig, behalve bij:

  • zieker worden;
  • uitblijven van verbetering van koorts en/of pijn na drie dagen adequate pijnstilling (overweeg een oraal antibioticum);
  • een loopoor door spontane trommelvliesperforatie:
    • na één week indien bij afwachtend beleid loopoor persisteert: start met antimicrobiële behandeling (oraal of oordruppels, zie Medicamenteuze behandeling);
    • na twee weken: beoordeel of de trommelvliesperforatie is gesloten; het kind mag weer zwemmen zodra het trommelvlies gesloten is;
    • na zes weken: herhaal de controle als het trommelvlies nog niet gesloten is. Consulteer of verwijs bij persisterende trommelvliesperforatie.

Consultatie of verwijzingNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Verwijs bij alarmsymptomen naar een kinderarts (bij vermoeden van mastoïditis naar een kno-arts).
  • Consulteer of verwijs naar een kno-arts bij:
    • uitblijven van verbetering ondanks oraal antibioticum;
    • persisterend loopoor na behandeling met antibioticum (oordruppels of oraal);
    • persisterende trommelvliesperforatie zes weken na ontstaan loopoor.
  • Verwijs bij drie of meer recidieven per half jaar of bij vier recidieven per jaar naar een kno-arts; bij vermoeden op een antistofdeficiëntie (indien ook andere bacteriële infecties) naar een kinderarts.

Pijnstilling, dosering voor kinderen

Pijnstiller Maximale orale dosering Maximale rectale dosering
Paracetamol4-6 dd 15 mg/kg2-3 dd 30 mg/kg
Ibuprofen (> 1 jaar)3-4 dd 5-10 mg/kg
maximale dosis: 30 mg/kg per dag
3-4 dd 5-10 mg/kg
maximale dosis: 30 mg/kg per dag
* Gebruik de maximale dosering niet langer dan drie dagen. Voor de uitgewerkte doseringen per leeftijd, zie de FTR Pijnbestrijding.

Oraal antibioticum, keuze en dosering

Keuze Middel Dagdosering
Eerste keusamoxicilline40 mg/kg in 3 doses, 7 dagen
Bij contra-indicaties voor amoxicillinecotrimoxazol36 mg/kg in 2 doses, 5-7 dagen
Bij uitblijvend effect van amoxicillineamoxicilline/clavulaanzuur40/10 mg/kg in 3 doses, 7 dagen

Amoxicilline, dosering voor kinderen (dagdosering 40 mg/kg)

Leeftijd 1-6 mnd 6-12 mnd 1-2 jaar 2-3 jaar 3-5 jaar 5-7 jaar 7-11 jaar > 11 jaar
Gewicht 3-8 kg 8-10 kg 10-12 kg 12-15 kg 15-20 kg 20-25 kg 25-37 kg > 37 kg
Preparaat        
  • 25 mg/ml, 100 ml
3 dd 1,5-4 ml3 dd 4-5 ml      
  • 50 mg/ml, 100 ml
  3 dd 2,5-3,5 ml3 dd 3,5-4 ml3 dd 4-5,5 ml3 dd 5,5-7 ml3 dd 7-10 ml 
  • disper tablet 375 of 500 mg
     3 dd 250-375 mg3 dd 375 mg3 dd 500 mg