U bent hier

Eczeem

Cluster: 
S. Huid en subcutis
Status: 
Actueel - 2014

M37

Eczeem M37 (mei 2014)

Begrippen Naar de tekst van de NHG-Standaard

Eczeem: jeukende, polymorfe huidaandoening met roodheid, oedeem, papels, blaasjes, korstjes, schilfers en/of lichenificatie, als gevolg van een niet-infectieuze ontstekingsreactie van de huid, veroorzaakt door intrinsieke en/of omgevingsfactoren.

Constitutioneel eczeem: op kenmerkende, leeftijdsafhankelijke plaatsen bij droge huid en atopische constitutie.

Irritatief contacteczeem: veroorzaakt door huidcontact met irriterende stoffen.

Allergisch contacteczeem: veroorzaakt door huidcontact met allergeen na eerdere sensibilisatie.

Acrovesiculeus eczeem: aan handpalmen, voetzolen en zijkanten van vingers en tenen, waarbij jeuk en blaasjes domineren.

Nummulair eczeem: gekenmerkt door ronde, matig scherp begrensde plekken.

Hypostatisch eczeem: (nattende) roodheid, korstjes en schilfering aan de onderbenen bij chronische veneuze insufficiëntie.

Asteatotisch eczeem: droge huid met bleekrode barstjes, vooral op onderbenen van oudere patiënten.

Three-Item-Severity (TIS)-score: ter bepaling ernst van constitutioneel eczeem door score van 3 items (roodheid, oedeem/papels, krabeffecten): afwezig = 0, mild = 1, matig = 2, ernstig = 3 (maximale score = 9). TIS-score < 3: mild eczeem, TIS-score 3-5: matig eczeem, TIS-score ≥ 6: ernstig eczeem.

Richtlijnen diagnostiekNaar de tekst van de NHG-Standaard

Anamnese en lichamelijk onderzoekNaar de tekst van de NHG-Standaard

Informeer naar:

  • begin, beloop, lokalisatie nu en tijdens eerdere episoden;
  • hinder: jeuk, krabben, verstoring nachtrust, hinder bij dagelijkse bezigheden;
  • eerdere episoden van eczeem, beloop en (effect van) behandeling;
  • beïnvloedende factoren, gebruik van (zelf)medicatie;
  • relatie met dagelijkse bezigheden, werk.

Vraag op indicatie aanvullend naar:

  • droge huid;
  • astma, allergische rinitis bij patiënt of eerstegraads familielid;
  • aanwijzingen voor voedselallergie (zeldzaam);
  • huidafwijkingen elders (dermatomycose);
  • dagelijkse bezigheden, hobby’s, werk (met frequent watercontact), collega’s met vergelijkbare klachten;
  • huidcontact met metalen, chemicaliën, parfumbestanddelen;
  • klachten van veneuze insufficiëntie, gebruik van therapeutische elastische kousen.

Inspecteer en beoordeel:

  • lokalisatie;
  • aard: roodheid, oedeem, papels, krabeffecten, blaasjes, korstjes, schilfering, lichenificatie(bij constitutioneel eczeem: voor bepaling van ernst is TIS-score praktisch);
  • aspect: nattend of droog, tekenen van infectie;
  • droogte van de huid;
  • bij donkere huid: plaatselijk donkere huidverkleuring;
  • bij eczeem aan de onderbenen: tekenen van chronische veneuze insufficiëntie.

Aanvullend onderzoekNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Bij vermoeden van voedselallergie: voedselprovocatieonderzoek (zie de NHG-Standaard Voedselovergevoeligheid).
  • Bloedonderzoek (IgE-bepaling) heeft geen therapeutische consequenties.

EvaluatieNaar de tekst van de NHG-Standaard


Leeftijd en type eczeem Lokalisatie (en typerende kenmerken) Differentiaaldiagnose
< 4 jaar  
Constitutioneel eczeem<2 jaar: wangen, voorhoofd, (‘narcosekapje’ vrij), strekzijden extremiteiten> 2 jaar: knie- en elleboogholtes, voorzijde enkels, nek en/of rond de ogenseborroïsch eczeem (‘berg’), luiereczeem, intertrigo door candida, geïmpetiginiseerd constitutioneel eczeem
≥ 4 jaar  
Constitutioneel eczeemknie- en elleboogholtes, voorzijde enkels, nek en/of rond ogengeïmpetiginiseerd eczeem, irritatief of allergisch contacteczeem, rosacea
Acrovesiculeus eczeemzijkanten vingers, tenen, handpalmen en voetzolenblaasjes (of kleine erosies) dominerenstrooireactie bij dermatomycose, constitutioneel eczeem, allergisch contacteczeem, tylotisch eczeem, scabiës
Nummulair eczeemromp, extremiteitenronde huidafwijkingenconstitutioneel eczeem, geïmpetiginiseerd eczeem, allergisch contacteczeem, dermatomycose, psoriasis, granuloma annulare
Irritatief contacteczeemafhankelijk van contactplaats met irriterende stof (meestal handen, voeten, gelaat)constitutioneel eczeem, geïmpetiginiseerd eczeem, allergisch contacteczeem, dermatitis perioralis
Allergisch contacteczeemafhankelijk van contactplaats met allergeen (meestal handen, voeten of gelaat) of strooireactiestrooireactie bij dermatomycose, constitutioneel eczeem, irritatief contacteczeem, dermatomycose, dermatitis perioralis, urticaria
Hypostatisch eczeem* onderbenen; bij chronische veneuze insufficiëntieasteatotisch eczeem, cellulitis, allergisch contacteczeem
Asteatotisch eczeem* (vooral) onderbenen; oudere leeftijdhypostatisch eczeem, cellulitis
* alleen bij leeftijd ≥ 18 jaar

Voorlichting en niet-medicamenteuze behandelingNaar de tekst van de NHG-Standaard

Constitutioneel eczeem

  • Precieze oorzaak onbekend; voedselallergie meestal geen oorzaak, ontraad daarom experimenteren met eliminatiediëten; uitlokkende factoren: warmte, synthetische of wollen kleding, zeep/shampoo; infectieziekten en stress kunnen eczeem verergeren.
  • Prognose: op 15-jarige leeftijd is 80% klachtenvrij; bij ernstig eczeem verhoogde kans op astma (30%) en allergische rinitis (15%).
  • Vermijd krabben, houd nagels kort.
  • Besteed aandacht aan psychosociale gevolgen en werk, adviseer zo nodig contact op te nemen met bedrijfsarts.

Contacteczeem (irritatief of allergisch)

  • Beloopafhankelijk van contact met irriterende stof of allergeen; na vermijding herstel na vier tot zes weken.
  • Vermijding van contact met irriterende stof of allergeen is basis van behandeling.
  • Adviseer bij werkgerelateerd contacteczeem contact op te nemen met bedrijfsarts.

Acrovesiculeus eczeem

  • Oorzaak vaak onduidelijk; mogelijke uiting van strooireactie bij dermatomycose, constitutioneel eczeem of allergisch contacteczeem. Recidiveert vaak.

Nummulair eczeem

  • Oorzaak vaak onduidelijk; mogelijke uiting van constitutioneel eczeem, allergisch contacteczeem. Recidiveert vaak.

Hypostatisch eczeem

  • Meestal door veneuze insufficiëntie, uitdroging van de huid, irritatie door elastische kous en (zelden) allergisch contacteczeem. Recidiveert vaak.

Asteatotisch eczeem

  • Veroorzaakt door uitwendige factoren (droge lucht, frequent wassen met water en zeep). Beloop afhankelijk van blootstelling aan genoemde factoren.

Medicamenteuze behandeling (algemeen)Naar de tekst van de NHG-Standaard

Indifferente middelen (basis van behandeling)

  • probeer zo nodig verschillende indifferente middelen; als een middel bevalt, schrijf dan meerdere tubes van 100 g voor;
  • breng het indifferente middel niet eerder dan 1 uur na een eventueel lokaal corticosteroïd aan.

Lokale corticosteroïden

  • bij nattend eczeem crèmebasis, bij droog eczeem vette basis;
  • bijwerkingen van klasse-1- of klasse-2-corticosteroïden treden zelden op;
  • beperk dagelijks gebruik van klasse-3-corticosteroïden tot 2 à 3 weken; overweeg bij kinderen met uitgebreid ernstig eczeem een klasse-3-preparaat met korte halfwaardetijd, zoals fluticasonpropionaat.

Behandeling van eczeem*

ErnstBehandeling
Mild eczeem (lichte roodheid, weinig tot geen oedeem of krabeffecten)TIS-score < 3

Start indifferent middel 1 tot 2 maal daags en na douchen of baden; evalueer effect van (aanpassing van) behandeling na 1 tot 2 weken:

Bij verbetering:

  • continueer indifferent middel, minimaal 1 maal daags en na douchen/baden.

Bij onvoldoende effect:

  • continueer bij onvoldoende therapietrouw behandeling 1 week;
  • continueer bij goede therapietrouw met vetter preparaat of ga over op beleid bij matig eczeem.
Matig eczeem (matige roodheid, licht oedeem en krabeffecten)TIS-score 3-5

Start klasse-1-corticosteroïd 2 maal daags en indifferent middel 1 tot 2 maal daags; evalueer effect van (aanpassing van) behandeling na 1 tot 2 weken:

Bij verbetering:

  • klasse-1-corticosteroïd; 1 maal daags continueer indifferent middel;

  • bouw corticosteroïd af door steeds meer opeenvolgende dagen te staken.

Bij onvoldoende effect:

  • continueer bij onvoldoende therapietrouw behandeling 1 week;

  • ga bij goede therapietrouw over op klasse-2-corticosteroïd.

Klasse-2-corticosteroid 1 tot 2 maaldaags en indifferent middel 1 tot 2 maal daags; evalueer effect van (aanpassing) van behandeling na 1 tot 2 weken:

Bij verbetering:

  • klasse-2-corticosteroïd 1 maal daags; continueer indifferent middel;

  • bouw corticosteroïd af door steeds meer opeenvolgende dagen te staken;

  • evalueer (eventueel telefonisch) bij afbouwen na 2 tot 3 weken en na 6 weken; behandel recidief op basis van ernst.

Bij onvoldoende effect:

  • continueer bij onvoldoende therapietrouw behandeling 1 week;

  • ga bij goede therapietrouw over op beleid bij ernstig eczeem.

Ernstig eczeem (forse roodheid, oedeem/papels en duidelijke krabeffecten)TIS-score ≥ 6

Start klasse-3-corticosteroïd (niet in gelaat of lichaamsplooien) 1 tot 2 maal daags en indifferent middel 1 tot 2 maal daags; evalueer effect van (aanpassing) van behandeling na 1 tot 2 weken:

Bij verbetering:

  • bouw corticosteroïd af door steeds meer opeenvolgende dagen te staken of behandel als bij matig eczeem; continueer indifferent middel;

  • evalueer bij afbouwen na 2 tot 3 weken en na 6 weken; behandel recidief op basis van ernst.

Bij onvoldoende effect:

  • ga onderliggende oorzaken na en continueer behandeling voor 1 week bij onvoldoende therapietrouw;

  • continueer bij goede therapietrouw klasse-3-corticosteroïd maximaal 1 maal daags en evalueer wekelijks;

  • bouw altijd af na 2 tot 3 weken door toenemend opeenvolgende dagen te staken.

Frequente recidievenOverweeg preventieve pulse-therapie met klasse-2-corticosteroïd (1 maal daags gedurende 2 tot 4 opeenvolgende dagen per week), naast dagelijks gebruik van indifferent middel.

* Uitgezonderd geïnfecteerd eczeem, irritatief eczeem en hypostatisch eczeem (zie Medicamenteuze behandeling (specifiek)). † Score bij constitutioneel eczeem. ‡ Zie voor afbouwschema [tabel 10] en [tabel 11] in de noten op www.nhg.org of www.henw.org

Medicamenteuze behandeling (specifiek)Naar de tekst van de NHG-Standaard

Geïnfecteerd eczeem

  • Bij lokaal beperkte impetiginisatie: intensiveer behandeling gedurende een week.
  • Bij onvoldoende verbetering: fusidinezuurcrème driemaal daags gedurende een week, met continuering corticosteroïd en indifferent middel (zie de NHG-Standaard Bacteriële huidinfecties).
  • Bij uitgebreide impetiginisatie of onvoldoende effect lokale behandeling: overweeg oraal antibioticum, met continuering corticosteroïd en indifferent middel (zie de NHG-Standaard Bacteriële huidinfecties).

Irritatief contacteczeem

  • Start met indifferent middel (minimaal) 2 maal daags en na (handen) wassen.
  • Overweeg kortdurende behandeling met een klasse-1- of klasse-2-corticosteroïd.

Hypostatisch eczeem

  • Indifferente (vet)crème gedurende de nacht; bij veel jeuk en roodheid: kortdurende behandeling met een klasse-1- of klasse-2-corticosteroïd.
  • Voor de behandeling van chronische veneuze insufficiëntie zie de NHG-Standaard Varices.

Controle en verwijzingNaar de tekst van de NHG-Standaard

ControlesNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Zie Behandeling van eczeem en bij exacerbatie.

VerwijzingNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Bij onvoldoende reactie op behandeling, als afbouwen van corticosteroïden niet lukt of bij frequente recidieven; overweeg bij kinderen (met andere atopische aandoeningen) verwijzing naar kinderarts.
  • Bij contacteczeem en acrovesiculeus eczeem als behandeling na zes tot acht weken geen effect heeft voor aanvullende diagnostiek (plakproeven).
  • Bij geïnfecteerd eczeem bij werknemers in de zorg of voedingsmiddelenindustrie is contact met de bedrijfsarts aangewezen.

Voorbeelden indifferente middelen

BasisPreparaat
Crèmecetomacrogolcrème, lanettecrème
Vetcrèmevaselinecetomacrogolcrème, vaselinelanettecrème
Zalfkoelzalf (= unguentum leniens), cetomacrogolzalf, lanettezalf, paraffine/vaseline in gelijke delen

Voorbeelden lokale corticosteroïden

SterkteMiddelBasis
Klasse 1hydrocortisonacetaat 1%zalf/vaselinecrème/crème
Klasse 2triamcinolonacetonide 0,1%zalf/vaselinecrème/crème
Klasse 3betamethasonvaleraat 0,1%zalf/crème

Maximaal toe te passen hoeveelheid corticosteroïden per week bij langdurig gebruik*

LeeftijdsgroepKlasse 1Klasse 2Klasse 3
< 2 jaar30 g30 guitsluitend kortdurend bij ernstig eczeem
2-18 jaar60 g60 g50 g
Volwassenengeen beperking100 g100 g

* Gebruik klasse-2- en klasse-3-preparaten niet langer dan 2 tot 3 weken dagelijks