U bent hier

Amenorroe

Cluster: 
W/X/Y. Zwangerschap / Anticonceptie / Geslachtsorganen man en vrouw
Status: 
Actueel - 2018

M58

Amenorroe M58 (Actualisering 2018: herzien t.o.v. de versie van 2007)

Begrippen

Amenorroe: uitblijven van menstrueel bloedverlies in de reproductieve levensfase

Primaire amenorroe: uitblijven van menarche tot na de 16e verjaardag

Secundaire amenorroe: ≥ 6 maanden uitblijven van (eerder wel aanwezige) menstruatie

Oligomenorroe: interval tussen menstruaties > 35 dagen en < 6 maanden

Functionele amenorroe: amenorroe als gevolg van een stoornis in de hormonale regulatie van de cyclus, zonder (aanwijzingen voor) organische oorzaak

Richtlijnen diagnostiekNaar de tekst van de NHG-Standaard

AnamneseNaar de tekst van de NHG-Standaard

Vraag naar:

  • menstruatiepatroon: eerste dag laatste menstruatie, regelmaat en duur voorafgaande cycli (voorafgaand aan eventueel anticonceptiegebruik), leeftijd menarche
  • zwangerschap en anticonceptie: mogelijkheid zwangerschap, gebruik anticonceptie, eerdere zwangerschap (lactatie, bevalling of abortus)
  • geneesmiddelengebruik, zoals antipsychotica en antidepressiva
  • operatie(s) aan uterus of cervix
  • factoren passend bij functionele amenorroe: stress en belastende levensgebeurtenissen, laag lichaams-gewicht, sterke gewichtsveranderingen of eetproblemen, intensieve sportbeoefening
  • overig: ontwikkeling secundaire geslachtskenmerken (borsten en pubisbeharing), hyperandrogenisme (hirsutisme,acne, alopecia, stemverlaging), galactorroe (met eventueel gezichtsveldstoornissen en hoofdpijn), opvliegers
  • ervaren hinder: beleving en ongerustheid, zwangerschapswens (actueel of toekomstig)

Lichamelijk onderzoekNaar de tekst van de NHG-Standaard

Bij primaire amenorroe:

  • lengte, habitus, secundaire geslachtskenmerken
  • inspectie genitalia externa; bij cyclisch optredende buikpijn: doorgankelijkheid hymen

Bij secundaire amenorroe/oligomenorroe:

  • vaginaal toucher kan achterwege gelaten worden
  • bij ondergewicht, sterke gewichtsverandering, overgewicht: lengte en gewicht
  • bij acne of hirsutisme: tekenen van virilisatie (beharingspatroon, alopecia, seborroe)
  • bij eenzijdige galactorroe: inspectie en palpatie borsten (zie NHG-Standaard Borstkanker)

Aanvullend onderzoekNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Zwangerschapstest: bij onzekerheid over zwangerschap

Overweeg op indicatie:

  • FSH- en oestradiolbepaling: bij vermoeden van vroegtijdige overgang (< 40 jaar)
  • prolactinebepaling: bij symptomen passend bij hyperprolactinemie/prolactinoom (dubbelzijdige galactorroe, gezichtsveldstoornissen, hoofdpijn) en bij functionele amenorroe > 1 jaar; herhaal bij lichte verhoging vanwege grote biologische variatie
  • TSH-bepaling: bij klachten passend bij afwijkende schildklierfunctie (zie NHG-Standaard Schildklier-aandoeningen)
  • transvaginale echoscopie: bij twijfel over diagnose polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS)

EvaluatieNaar de tekst van de NHG-Standaard

Overweeg bij primaire amenorroe (≥ 16 jaar): zeldzame oorzaken, zoals congenitale afwijkingen, fysiologisch late puberteit, of oorzaken secundaire amenorroe.

Overweeg bij secundaire amenorroe of oligomenorroe de volgende oorzaken:

  • zwangerschap of lactatie (zie NHG-Standaard Zwangerschap en kraamperiode)
  • na operatie aan uterus of cervix: intra-uteriene adhesies of cervixstenose
  • fysiologisch: tijdens eerste jaren na de menarche of voorafgaand aan menopauze (de overgang)
  • vroegtijdige overgang: is waarschijnlijk bij leeftijd < 40 jaar, verhoogd FSH (> 20 IE/L) en verlaagd serum oestradiol (< 100 pmol/l)
  • PCOS: ≥ 2 kenmerken: amenorroe of oligomenorroe, hyperandrogenisme, echoscopisch polycysteuze ovaria
  • androgeenproducerende tumor: in korte tijd ontstane virilisatieverschijnselen, zoals hirsutisme
  • hyperprolactinemie: bij galactorroe kan dit wijzen op: prolactinoom, bijwerking medicatie, stimulatie van borsten of tepels
  • bijwerking medicatie: zoals antipsychotica, antidepressiva of hormonale anticonceptie
  • functioneel: geen aanwijzingen organische oorzaak; stress, laag lichaamsgewicht, sterke gewichtsafname en/of intensieve sportbeoefening ondersteunen deze werkdiagnose

Richtlijnen BeleidNaar de tekst van de NHG-Standaard

Voorlichting en adviesNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Adviseer anticonceptie indien nodig, vanwege kans op ovulaties (zie NHG-Standaard Anticonceptie).

Uitblijven menarche (< 16 jaar) en primaire amenorroe

  • Geef bij normale bevindingen uitleg over fysiologische spreiding van leeftijd bij menarche. De ontwikkeling van borsten en pubisbeharing is een gunstig teken.
  • Bespreek bij leeftijd ≥ 16 jaar verwijzing naar gynaecoloog.

Vroegtijdige overgang

  • Geef uitleg over mogelijke oorzaken (aanleg, auto-immuun, iatrogeen, maar meestal onbekend) en overgangsklachten (zie NHG-Standaard De overgang).

Polycysteus-ovariumsyndroom

  • Geef uitleg over vermoedelijke oorzaak (functiestoornis eierstokken) en bespreek dat PCOS vaak samengaat met verminderde vruchtbaarheid.
  • Geef bij overgewicht voorlichting en advies conform NHG-Standaarden Obesitas en Cardiovasculair risico-management.
  • Adviseer contact op te nemen als menstruatie zonder anticonceptiegebruik > 1 jaar wegblijft.

Bijwerking medicatie

  • Weeg gezamenlijk mogelijkheid en voor- en nadelen van medicatiewijziging af.

Functionele amenorroe

  • Leg uit dat psychische en lichamelijke factoren de hormonen beïnvloeden die de menstruele cyclus regelen en dat de oorzaak van functionele amenorroe lang niet altijd duidelijk is.
  • Bied begeleiding aan als stress of gewichts- of eetproblemen een belangrijke rol spelen. Geef bij intensieve sportbeoefening desgewenst voedings- en beweegadviezen.

ControlesNaar de tekst van de NHG-Standaard

Primaire amenorroe

  • Adviseer, als niet verwezen wordt, na 6 tot 12 maanden contact op te nemen als menarche uitblijft en heroverweeg verwijzing.

Vroegtijdige overgang

  • Bij amenorroe > 1 jaar (menopauze): maak inschatting van risicofactoren conform de NHG-Standaarden Cardiovasculair risicomanagement en Fractuurpreventie.

Bijwerking medicatie

  • Controleer na 3 tot 6 maanden als de cyclus zich niet herstelt.

Functionele amenorroe

  • Bij amenorroe > 1 jaar: bepaal prolactine (zie Aanvullend onderzoek).
  • Bepaal bij aanhoudende amenorroe het prolactine nogmaals na 6 tot 12 maanden.

VerwijzingNaar de tekst van de NHG-Standaard

Verwijs naar kinderarts bij:

  • afwijkende bevindingen bij uitblijven menarche op leeftijd van 14 of 15 jaar
Bespreek verwijzing naar gynaecoloog bij:
  • primaire amenorroe (afhankelijk van bevindingen en voorkeur patiënte)
  • zwangerschapswens en:
    • secundaire amenorroe
    • (vermoeden van) vroegtijdige overgang
    • tweemaal verhoogde prolactinewaarde, niet als gevolg van medicatie (zonder actuele zwangerschapswens: verwijs naar internist/endocrinoloog)
    • PCOS: zie NHG-Standaard Subfertiliteit
  • PCOS bij amenorroe > 1 jaar zonder anticonceptie (voor endometriumdiagnostiek) of bij twijfel over de diagnose
  • amenorroe na operatie(s) aan uterus of cervix
  • functionele amenorroe > 1 jaar, waarbij patiënte nadere diagnostiek wenst