Acne

Cluster: 
S. Huid en subcutis
Status: 
Actueel - 2007

M15

Acne M15 (juli 2007)

BegrippenNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Acne vulgaris: polymorf beeld van comedonen, papels, pustels en soms ook noduli en cysten.
  • Acne conglobata: ernstige vorm van acne, waarbij ook dubbel- en reuzencomedonen, infiltraten, abcessen en fistels voorkomen.

Richtlijnen diagnostiekNaar de tekst van de NHG-Standaard

AnamneseNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Duur en lokalisatie.
  • Beleving van de klacht.
  • Factoren die volgens de patiënt de acne beïnvloeden.
  • Wijze van huidverzorging.
  • Eerdere behandeling, zelf toegepast of voorgeschreven door een arts.
  • Gebruik van geneesmiddelen, zoals orale anticonceptiva en steroïden.
  • Snel ontstaan, overmatige haargroei, menstruatiestoornis (denk aan endocriene stoornis).

Lichamelijk onderzoekNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Comedonen, gesloten en/of open.
  • Papels en pustels.
  • Dubbel- en reuzencomedonen, noduli, cysten en infiltraten.
  • Littekens en keloïden.
  • Postinflammatoire hyperpigmentatie.

Stel de lokalisatie vast en de uitgebreidheid.

EvaluatieNaar de tekst van de NHG-Standaard

Bijzondere vormen van acne zijn acne fulminans (zeer heftige acne, acuut begin, gepaard gaand met algemene malaise, koorts en gewrichtsklachten) en acne als gevolg van corticosteroïden, haarwax (tegen kroeshaar) of een endocriene stoornis.

Differentiële diagnose:

  • rosacea: erytheem, papels en pustels zonder comedonen, vaak teleangiëctasieën;
  • dermatitis perioralis: kleine rode papels en pustels rond de mond, zonder comedonen;
  • folliculitis: kleine puskopjes als gevolg van ontsteking van het bovenste deel van de haarfollikel.

Richtlijnen beleidNaar de tekst van de NHG-Standaard

VoorlichtingNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Bespreek mogelijke oorzaken, prognose en behandelmogelijkheden.
  • Behandeling heeft pas na vier weken effect.
  • Slechte hygiëne, voeding, zweten en stress houden geen verband met acne.
  • Sommige cosmetica kunnen comedogeen werken.
  • Reinigende middelen lijken weinig toegevoegde waarde te hebben.
  • Alleen open comedonen eventueel verwijderen.
  • Van de vrij verkrijgbare middelen wordt alleen benzoylperoxide aangeraden.
  • Er is geen bewijs dat zonlicht een positief effect heeft op acne.
  • Alle orale anticonceptiva kunnen het beloop van acne gunstig beïnvloeden.

Medicamenteuze behandelingNaar de tekst van de NHG-Standaard


Tabel 1 Medicamenteus stappenplan bij acne

NB Orale anticonceptiva kunnen worden ingezet bij vrouwen die tevens een anticonceptiewens hebben (zie Voorlichting).
Stap 1abenzoylperoxide óf lokaal retinoïde
Stap 1bvervang eventueel benzoylperoxide door een lokaal retinoïde of andersom
Stap 2avoeg een lokaal antibioticum toe
Stap 2bhandhaaf het lokaal antibioticum en wissel van benzoylperoxide naar lokaal retinoïde of andersom, als dat bij stap 1 nog niet gedaan is
Stap 3vervang lokale antibioticum door antibioticum oraal (eerste keus:doxycycline), handhaaf benzoylperoxide of lokaal retinoïde
Stap 4 (facultatief)isotretinoïne

Tabel 2 Geneesmiddeleninformatie

StofnaamPreparaatDosering en gebruiksadviesDuur (in weken/maanden)
Benzoylperoxidehydrogel 5%1 dd bij voorkeur ’s avonds, eventueel 2 ddmin. 6-8 wk., langdurig gebruiken om remissie te voorkomen
Tretinoïnecrème: 0,02%; 0,05% oplossing: 0,02%; 0,05%; 0,1%1 dd 0,05% ’s avonds; bij gevoelige huid 0,02% of 0,05% om de dag; bij onvoldoende effect 0,1% ; niet tijdens zwangerschapmin. 6-8 wk., langdurig gebruiken om remissie te voorkomen
Adapaleengel 0,1%1 dd ’s avonds; bij gevoelige huid om de dag; niet tijdens zwangerschapmin. 6-8 wk., langdurig gebruiken om remissie te voorkomen
Erytromycineoplossing 1-2% gel of lotion 2%1 dd ’s morgensmin. 6-8 wk., max. 3-6 mnd.
Clindamycinelotion 1%1 dd ’s morgensmin. 6-8 wk., max. 3-6 mnd.
Doxycyclinetablet 100 mg1 dd 100 mg, gebruik zonnebrandcrème bij zonnig weermin. 6-8 wk., max. 6 mnd.
Tetracyclinecapsule 250 mg2 dd 250-500 mg. De preparaten innemen met een ruime hoeveelheid water (geen melkproducten) 1 uur voor of 2 uur ná de maaltijd en niet voor het slapen gaan.min. 6-8 wk., max. 6 mnd.
Erytromycinetablet 250 mg, 500 mg2 dd 250-500 mgmin. 6-8 wk., max. 6 mnd.

NB Voor informatie over isotretinoïne zie volgend kader.Naar de tekst van de NHG-Standaard


Facultatief

Isotretinoïnecapsule 10 mg, 20 mgstart met 0,5 mg/kg lichaamsgewicht/dag in 1 of 2 doses tijdens de maaltijd, 4 weken. Onderhoudsdosering 0,1-1 mg/kg lichaamsgewicht/dag, totale behandelingsduur 4-6 mnd. tot een cumulatieve dosis van 120-150 mg/kg lichaamsgewicht.middel is teratogeen, let goed op contra-indicaties, controles, bijwerkingen! (zie NHG-Standaard)

ControlesNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Eerste controle na 4-6 weken, verdere controles vinden plaats afhankelijk van de behandelstrategie en in overleg met de patiënt.
  • Bij het voorschrijven van antibiotica dient de patiënt elke zes weken op controle te komen, bij isotretinoïne elke vier weken.
  • Let vooral bij mensen met een donkere huid op het optreden van postinflammatoire hyperpigmentatie, handel daarom volgens de adviezen voor de gevoelige huid.

Consultatie/VerwijzingNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Acne die niet reageert op therapie.
  • Behandeling met isotretinoïne indien de huisarts dit zelf niet voorschrijft.
  • Behandeling van littekens of keloïden en postinflammatoire hyperpigmentatie.
  • Acne fulminans.