U bent hier

Acne

Cluster: 
S. Huid en subcutis
Status: 
Actueel - 2017

M15

Acne M15 (Actualisering april 2017: herzien t.o.v. de versie van 2007)

BegrippenNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Acne vulgaris: polymorf beeld van comedonen, papels, pustels en soms ook noduli en cysten.
  • Acne conglobata: ernstige vorm van acne vulgaris, waarbij ook dubbel- en reuzencomedonen, infiltraten, abcessen en fistels voorkomen; genezing gaat gepaard met littekenvorming.

Richtlijnen diagnostiekNaar de tekst van de NHG-Standaard

AnamneseNaar de tekst van de NHG-Standaard

Vraag naar:

  • duur en lokalisatie;
  • eerdere behandelingen, zelf of door arts;
  • bij vrouwen: (wens tot) gebruik van orale hormonale anticonceptie;
  • familie-anamnese;
  • factoren die volgens patiënt acne beïnvloeden;
  • wijze van huidverzorging en (vermijden van) cosmeticagebruik;
  • (genees)middelengebruik (met name corticosteroïden en anabole steroïden) en contact met chemische stoffen (met name gechloreerde koolwaterstoffen, zoals dioxinen);
  • verschijnselen van endocriene stoornis, bijv. polycysteus-ovariumsyndroom;
  • beleving van klachten en verwachtingen ten aanzien van behandeling.

Lichamelijk onderzoekNaar de tekst van de NHG-Standaard

Inspecteer gelaat en romp (en op indicatie ook elders) op aanwezigheid van:

  • niet-inflammatoire laesies: comedonen (gesloten/open), dubbel- en reuzecomedonen;
  • inflammatoire laesies: papels, pustels, noduli, cysten, abcessen, fistels;
  • littekens en post-inflammatoire hyperpigmentatie.

EvaluatieNaar de tekst van de NHG-Standaard

Bepaal de ernst en uitgebreidheid van de acne:

  • mild: comedonen en (vrijwel) geen inflammatoire laesies;
  • matig: mengbeeld comedonen en inflammatoire laesies in het gelaat, onvoldoende voor ‘ernstig’;
  • ernstig:
    • veel inflammatoire laesies of
    • mengbeeld van comedonen en inflammatoire laesies op de romp of
    • acne conglobata of
    • acne met littekenvorming/post-inflammatoire hyperpigmentatie.

Overweeg differentiaaldiagnostisch: acne rosacea, dermatitis perioralis, folliculitis en acne aestivalis (bij deze beelden ontbreken comedonen), hidradenitis suppurativa (ander verspreidingspatroon: oksels, liezen en anogenitale regio).

Richtlijnen beleidNaar de tekst van de NHG-Standaard

Voorlichting en adviesNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Geef uitleg over oorzaken, prognose en behandelingsmogelijkheden.
  • Alleen zelfzorgmiddelen met benzoylperoxide zijn effectief.
  • Raad uitknijpen en andere manipulaties af.
  • Dieetmaatregelen hebben geen effect.
  • Cosmeticagebruik verergert acne niet.
  • Zonlicht en zonnebank geven vaak een schijnverbetering.
  • Huidtherapie heeft geen effect bij actieve acne, mogelijk wel bij acnelittekens.
  • Orale hormonale combinatiepreparaten (‘de pil’) kunnen acne gunstig beïnvloeden.

Medicamenteuze behandelingNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Leg uit dat behandeling meestal pas na vier tot acht weken effect begint te hebben.
  • Zie tabel 1 voor het medicamenteus behandelingsbeleid en tabel 2 voor de voorkeurspreparaten, de dosering, gebruiksadviezen en behandelingsduur.

Tabel 1 Medicamenteus behandelingsbeleid bij acne

 Milde acneMatig-ernstige acneErnstige acne
Initiële behandeling- benzoylperoxide
of
- adapaleen
of
- tretinoïne

(wissel als tussenstap eventueel tussen benzoylperoxide en adapaleen/tretinoïne)
- benzoylperoxide,
adapaleen of tretinoïne
plus
- clindamycine of erytromycine lokaal
- benzoylperoxide, adapaleen of tretinoïne
plus
- oraal doxycycline
Vervolg-behandeling- benzoylperoxide,
adapaleen of tretinoïne
plus
- clindamycine of erytromycine lokaal

(alternatief bij uitsluitend comedonen:
benzoylperoxide plus adapaleen of tretinoïne)
- benzoylperoxide,
adapaleen of tretinoïne
plus
- oraal doxycycline

(bij onvoldoende effect: overweeg oraal isotretinoïne)
- oraal isotretinoïne
(hierbij geen lokale therapie nodig)


(deze behandeling door huisarts of dermatoloog)

Tabel 2 Geneesmiddeleninformatie (alleen preparaat van eerste keus; voor alternatieven en isotretinoïne: zie Hoofdtekst)

StofnaamPreparaat van eerste keusDosering en gebruiksadviesDuur (weken/maanden)
Benzoylperoxidegel 5% (50 mg/g of 50 mg/ml)1 dd ’s avonds; bij gevoelige huid om de dag; wanneer in combinatie met adapaleen/tretinoïne: ’s ochtends benzoylperoxide, ’s avonds adapaleen/tretinoïnemin. 6 wk., langdurig gebruiken om remissie te behouden
Adapaleengel 0,1% (1 mg/g)1 dd ’s avonds; bij een gevoelige huid om de dag; niet tijdens zwangerschap en lactatiemin. 6 wk., langdurig gebruiken om remissie te behouden
Tretinoïnecrème 0,05% (0,5 mg/g)1 dd 0,05% ’s avonds; bij gevoelige huid 0,02% (of 0,05% om de dag); bij onvoldoende effect 0,1% ’s avonds; niet tijdens zwangerschap en lactatiemin. 6 wk., langdurig gebruiken om remissie te behouden
Clindamycinelotion 1% (10 mg/ml)1 dd ’s morgensmin. 6 wk.; max. 3 mnd.
Erytromycineoplossing 1% (10 mg/ml)1 dd ’s morgensmin. 6 wk.; max. 3 mnd.
Doxycycline(disper)tablet 100 mg1 dd 100 mg; gebruik zonnebrandcrème (> factor 15) bij zonnig weer; bij gastro-intestinale of fotosensitieve bijwerkingen overweeg 1 dd 40 mg; niet tijdens zwangerschap en lactatiemin. 6 wk.; max. 3 mnd.; daarna onderhoud met adapaleen/tretinoïne of benzoylperoxide

ControlesNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Eerste controle na ongeveer zes weken, in overleg met patiënt eventueel (telefonisch) eerder.
  • Vraag actief naar bijwerkingen en bespreek therapietrouw.
  • Let bij donkere huid op littekens/post-inflammatoire hyperpigmentatie.
  • Vervolgcontroles bij orale antibiotica elke zes weken, bij oraal isotretinoïne elke vier weken.

Consultatie en verwijzingNaar de tekst van de NHG-Standaard

  • Bij twijfel over diagnose: overweeg teledermatologisch consult.
  • Verwijs naar dermatoloog bij:
    • wens tot behandeling met isotretinoïne (tenzij de huisarts dit zelf doet);
    • behandeling van littekens/post-inflammatoire hyperpigmentatie (kan eventueel ook bij huidtherapeut).