Algemeen
Kinderen en jongeren kunnen, samen met hun ouders, op het spreekuur komen met vragen over genderidentiteit. Diverse vragen kunnen op de voorgrond staan. Soms zijn er twijfels over de identiteit, vragen over wat past binnen de ontwikkeling en wat niet, of worstelt iemand met lichamelijke veranderingen in de puberteit. Overweeg om zowel met het kind als de ouders/opvoeders in gesprek te gaan. Zo ontstaat een goed beeld van de vragen en twijfels in de context van het kind of de jongere.
In de huisartsenpraktijk
De huisarts ziet kinderen en jongeren met allerlei klachten op het spreekuur. Daarbij kunnen vragen over genderidentiteit aan de orde komen. Hierbij fungeert de huisarts als vertrouwde gesprekspartner, behandelaar en poortwachter. Het belangrijkste is dat kinderen, jongeren en hun ouders/opvoeders zich gezien, gehoord en gesteund voelen. De huisarts kent het gezin, de voorgeschiedenis en de context. Neem dat mee bij het verhelderen van de hulpvraag en de inschatting in welke mate er klachten zijn. Overweeg of er mogelijk meerdere hulpvragen spelen.
De huisarts besluit samen met het kind of de jongere en de ouders/opvoeders welke hulpvragen binnen de huisartsenpraktijk opgepakt kunnen worden en of een verwijzing aangewezen is. De huisarts volgt hierbij de wettelijke rechten van jongeren conform de WGBO. Gespecialiseerde zorg (inclusief nazorg), zoals diagnostiek en indicatiestelling of genderbevestigende hormoonbehandelingen, vallen niet onder het basisaanbod van huisartsgeneeskundige zorg en vereisen specialistische kennis.
De wachtlijsten voor specialistische transgenderzorg zijn lang. Bespreek daarom samen of, en zo ja, welke ondersteuning mogelijk en passend is tijdens de wachttijd. Denk bijvoorbeeld aan mogelijkheden bij cyclusregulatie. Kijk daarnaast voor mogelijkheden bij eventuele aanvullende huisartsgeneeskundige hulpvragen. Duidelijkheid over verwachtingen rondom de begeleiding zijn helpend.
Net als de huisarts kan de POH-ggz kinderen en jongeren begeleiden en, bij milde en veelvoorkomende bijkomende problematiek (bijvoorbeeld omgaan met spanning), kortdurend behandelen. Dit verschilt per praktijk. De huisarts verwijst zo nodig door naar andere zorgverleners voor opgroei- en opvoedondersteuning, bijvoorbeeld bij behoeften rondom weerbaarheid, of jeugdhulp. De huisarts werkt samen met de lokale jeugdgezondheidszorg en sociale wijkteams.
Zie voor meer informatie over het aanbod huisartsenzorg voor jeugd met psychische klachten de LHV-webpagina Jeugd.
Achtergrondinformatie
Er bestaat geen NHG-Standaard over genderidentiteit bij kinderen en jongeren.
De NHG-Expertgroep Seksuele Gezondheid, de Huisartsen Advies Groep GGZ en Transvisie hebben de website Huisartsenzorgvoortransgender.nl opgezet. Deze website bestaat uit diverse thema’s zoals bejegening, een kennisbank over huisartsgeneeskundige zorgvragen, overzicht van nascholingen en relevante artikelen voor de huisartsenzorg. Let op: specialistische zorg, zoals diagnostiek, indicatiestelling voor behandeling en genderbevestigende hormoontherapie, behoort niet tot de huisartsenzorg. Praktijksituaties worden beschreven, met de nadruk dat deze handelingen facultatief zijn en geen onderdeel vormen van de (basis)huisartsenzorg.
Verwijsmogelijkheden
Algemene organisatie van zorg
Zorg voor genderdiverse en transgender personen is niet overal eenduidig geregeld. Er zijn regionale verschillen. Psychische en somatische zorg worden niet altijd door dezelfde zorgaanbieder verleend. Wachttijden zijn vaak lang voor gespecialiseerde zorg en aanvullende ondersteuning is vaak versnipperd.
Huisartsenzorgvoortransgender.nl biedt ook informatie over de organisatie van zorg.
Transgender Wegwijzer
De Transgender Wegwijzer kan helpen bij het vinden van een passende zorgaanbieder in de buurt. Op deze website vind je per regio diverse zorgaanbieders.
Samenwerkingspartners
Mogelijke samenwerkingspartners in de regio zijn:
Dit is de plek waar kinderen en jongeren, ouders/opvoeders en professionals terecht kunnen met vragen over opvoeden en opgroeien. De JGZ draagt via de Wet publieke gezondheid (Wpg) zorg voor preventie en tijdige signalering van afwijkingen in de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Er werken jeugdartsen, -verpleegkundigen en andere deskundigen op het gebied van jeugd samen. Dit kan onderdeel zijn van het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) of van een GGD. Dit verschilt per gemeente. De JGZ-professional geeft uitleg en voorlichting en staat stil bij de eventuele psychosociale problemen als gevolg van twijfels over de genderidentiteit of negatieve reacties uit de omgeving. Samen met het kind of de jongere (en ouder/opvoeder) maakt de JGZ-professional de juiste afwegingen.
Praktijken kunnen in afstemming met de gemeente kiezen om een jeugdconsulent in te zetten. Dit is niet verplicht. Let op: dit valt onder de Jeugdwet en niet onder de Zorgverzekeringswet. Het is extra aanbod dat niet in alle praktijken haalbaar is. De LHV biedt heldere uitleg over deze functie, zie de LHV-webpagina Jeugd.
Dit valt onder de Jeugdwet tot 18 jaar en daarmee onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. In de basis-ggz zijn met name kinderpsychologen en orthopedagogen werkzaam. Er is een grote variatie in aanbod en specifieke aandachtsgebieden van de hulpverleners in de basis-ggz. Elke gemeente moet een actuele sociale kaart van deze aanbieders hebben, om duidelijk te maken voor professionals en cliënten waar zij terecht kunnen. De Transgender Wegwijzer kan helpen bij het vinden van een professional in de buurt.
Deze gemeentelijke voorziening werkt vanuit een brede sociaal-maatschappelijke aanpak. De (sociale) wijkteams bestaan doorgaans uit diverse medewerkers die jeugdhulp verlenen op het gebied van opgroeien en opvoeden (waaronder ook financiële problemen en schuldsanering), geestelijke gezondheidszorg en zorg voor kinderen en jongeren met een verstandelijke beperking.
Medisch specialist die jeugd met complexe, ernstige bijkomende psychische problemen behandelt en begeleidt. In sommige regio’s zijn consultatieve kinderpsychiaters werkzaam voor laagdrempelige kortdurende consultaties, bijvoorbeeld over medicatieadvies, vraagverheldering of advies over verwijzing.
De kinderarts is een medisch specialist die gespecialiseerd is in het voorkomen, diagnosticeren en behandelen van ziekten en aandoeningen bij kinderen en adolescenten. Bij (mogelijke) somatische comorbiditeit of differentiaaldiagnostische overwegingen kan verwijzing naar de kinderarts zinvol zijn.
Hier vindt specialistische begeleiding en behandeling plaats voor personen met genderdysforie.
Voorlichting genderidentiteit
Het geven van voorlichting is onderdeel van het consult van de huisarts. Er zijn teksten op Thuisarts over genderidentiteit waarop gewezen kan worden. Daarnaast zijn er ook nog andere instanties met informatie voor de jongeren, opvoeders en professionals.
| Bron | Toelichting |
|---|---|
| Thuisarts | Ik twijfel over wie ik ben en wat ik voel (gender) Mijn kind twijfelt over wie die is (gender) Gender: advies van artsen als jij of je kind twijfelt |
| Transvisie | De patiëntenorganisatie Transvisie, die opkomt voor de belangen van transgender en genderdiverse personen, biedt informatie voor jongeren over gender, twijfels en transgenderzorg. Bijvoorbeeld een filmpje van Klokhuis met uitleg over gender in eenvoudige taal. Zie Jeugd – Transvisie. Overweeg ook te denken aan contactgroepen. |
| Nederlands Jeugdinstituut | Bij het Nederlands Jeugdinstituut (kenniscentrum over opgroeien) is praktische informatie beschikbaar over genderidentiteit voor jongeren, ouders/opvoeders en professionals. |
| Huisartsenzorgvoortransgender.nl | Huisartsenzorgvoortransgender.nl biedt meer informatie over steunende netwerken (bijvoorbeeld patiënten- en belangenorganisaties). |
Deze module is tot stand gekomen met een ZonMw-subsidie vanuit de Kwaliteitsgelden ggz: Voortzetting lopende projecten en nieuwe trajecten gericht op IZA-thema’s 2025.
Projectgroep
Er is een NHG-projectgroep samengesteld uit medewerkers vanuit Beleid, Richtlijnen en Communicatie en Contact.
Totstandkoming
De module Genderidentiteit is opgesteld in lijn met de andere modules van de schrijfwijzer. De projectgroep heeft de module samengesteld. De adviesraad heeft aandachtspunten aangeleverd, input gegeven en is betrokken in de commentaarronde. Daarnaast heeft een interne en externe commentaarronde plaatsgevonden met o.a. praktiserend huisartsen en andere stakeholders.
Adviesraad
- Marlies Wegewijs, kaderhuisarts GGZ en lid Huisartsen adviesgroep Geestelijke Gezondheidszorg (psyHAG), expertise in huisartsenzorg voor transgender personen, consulterend arts bij Jij Genderzorg en medeoprichter en beheerder van de website huisartsenzorgvoortransgender, waarnaar verwezen wordt.
- Franklin Maidman, huisarts en lid NHG-expertgroep Seksuele Gezondheid met expertise in transgenderzorg in de huisartsenpraktijk, medeoprichter van de website huisartsenzorgvoortransgender, waarnaar verwezen wordt. Bestuurder en behandelaar bij GGZ Coöperatie BinnenBalans.
- Anne Vervoort, huisarts en voorzitter NHG-expertgroep Seksuele Gezondheid met expertise in transgenderzorg in de huisartsenpraktijk, betrokken bij de samenstelling van de toolkit begeleiding transgender personen.
- Transvisie, belangenorganisatie voor transgender en genderdiverse personen, vertegenwoordigd door Ru Pothoven en Ellen Pelzer.
Accordering
Het clusterhoofd Kwaliteit, Beleid en Implementatie heeft ingestemd met publicatie van deze module.
Beheer en borging
De module zal beheerd en onderhouden worden binnen het cluster Kwaliteit, Beleid en Implementatie in samenwerking met het cluster Communicatie en Contact. Ten minste jaarlijks wordt de module geactualiseerd waar nodig, en relevante tussentijdse wijzigingen worden doorgevoerd.