Belangrijkste aandachtspunten

  • Geef fluorchinolonen alleen bij terechte indicaties: een ernstige infectie, een voorkeursmiddel volgens een NHG-Richtlijn of wanneer alternatieve antibiotica ongeschikt zijn.
  • Wees alert op ernstige bijwerkingen.
  • Staak de behandeling direct bij ernstige spier-, pees- of neurologische klachten.

Risico’s

Fluorchinolonen, zoals ciprofloxacine en levofloxacine, zijn breedspectrumantibiotica die worden voorgeschreven bij ernstige infecties. Deze antibiotica zijn echter geassocieerd met een verhoogd risico op ernstige (blijvende) bijwerkingen, waaronder peesontstekingen en -rupturen, perifere neuropathie en stoornissen van het centrale zenuwstelsel (zoals verwardheid en psychische klachten). Deze bijwerkingen kunnen al kort na start van de behandeling optreden en in sommige gevallen langdurig aanhouden. Daarnaast zijn fluorchinolonen gecontra-indiceerd bij patiënten met een verhoogd risico op een aorta-aneurysma of -dissectie.

Vanwege de kans op zeldzame, maar ernstige, bijwerkingen én het risico op resistentie gelden deze middelen als reservemiddelen.

Voorschrijven op terechte indicatie

Huisartsen wordt geadviseerd om een zorgvuldige afweging te maken of er sprake is van een terechte indicatie voor het voorschrijven van fluorchinolonen (ernstige infectie, voorkeursmiddel volgens een NHG-Richtlijn, of alternatieve antibiotica zijn ongeschikt).

Voor veel infecties in de huisartsenpraktijk, zoals ongecompliceerde urineweginfecties of luchtweginfecties, zijn er effectieve en veilige alternatieven beschikbaar. Fluorchinolonen hebben een plaats in de NHG-Richtlijnen over Urineweginfecties (infecties met tekenen van weefselinvasie), Pelvic inflammatory disease (PID), Gastro-enteritis, Acute epididymitis bij volwassenen en SOA.

Contra-indicaties en ontstaan van bijwerkingen

  • Vermijd gebruik bij risicopatiënten: schrijf geen fluorchinolonen voor bij patiënten met eerdere ernstige bijwerkingen van deze middelen of met een voorgeschiedenis van peesruptuur/tendinitis gerelateerd aan chinolonen. Overweeg een alternatief bij patiënten met een verhoogd risico op een aorta-aneurysma of -dissectie (bijvoorbeeld familiaire belasting).
  • Wees extra voorzichtig bij kwetsbare groepen: wees terughoudend bij gelijktijdig gebruik van corticosteroïden, bij ouderen, bij patiënten met een verminderde nierfunctie en bij patiënten na een orgaantransplantatie.
  • Staak onmiddellijk bij signalen van bijwerkingen: onderbreek de behandeling als de patiënt mogelijke bijwerkingen meldt, zoals pees-, spier- of gewrichtsklachten, loopstoornissen, zenuwpijn, psychische klachten of vermindering van zintuiglijke functies.

Bijdrage aan verantwoord antibioticagebruik

Terughoudend gebruik van fluorchinolonen past binnen rationeel antibioticagebruik. Zet deze reserve-antibiotica alleen in als dat strikt noodzakelijk is. Zo draagt de huisarts bij aan het beperken van antimicrobiële resistentie en het behoud van effectieve behandelopties.

Het laatste nieuws

Registratieadvies Proactieve Zorgplanning herzien

Terugblik ALV 25 juni 2026

Nieuwe AI-zoekhulp helpt huisartsen sneller zoeken in NHG-richtlijnen 

Bekijk al het nieuws